چگونه خودروی برقی (EV) را بدون آسیب به باتری، یدککشی کنیم؟
ظهور خودروهای برقی در بازارهای جهانی و ورود تدریجی آنها به خیابانهای ایران، فصل جدیدی از دنیای حملونقل را گشوده است. اگرچه این خودروها از نظر آلایندگی صفر و بازدهی بالا تحسین میشوند، اما ساختار فنی آنها تفاوتهای بنیادی با خودروهای احتراق داخلی (بنزینی و دیزلی) دارد. یکی از حیاتیترین این تفاوتها در زمان بروز نقص فنی و نیاز به جابجایی خودرو نمایان میشود.
بسیاری از رانندگان و حتی برخی از امدادگران غیرحرفهای تصور میکنند که یدککشی یک خودروی برقی مشابه یک خودروی بنزینی است؛ اما واقعیت این است که یک اشتباه کوچک در روش جابجایی میتواند باعث سوختن موتور الکتریکی، آسیب جدی به اینورتر و یا از بین رفتن کامل پک باتری شود. در این مقاله، پروتکلهای استاندارد جهانی برای جابجایی ایمن خودروهای الکتریکی را بررسی میکنیم.
مقایسه روشهای حمل خودرو و میزان ریسک برای باتری EV
مقایسه روشهای حمل خودرو و میزان ریسک برای باتری EV
چرا یدککشی سنتی برای خودروهای برقی خطرناک است؟
کلید پاسخ به این سوال در سیستمی به نام “ترمز احیاکننده” (Regenerative Braking) نهفته است. در خودروهای برقی، موتور الکتریکی عملکردی دوگانه دارد؛ هم خودرو را به حرکت درمیآورد و هم در زمان ترمزگیری، مانند یک ژنراتور عمل کرده و انرژی حرکتی را به برق تبدیل و به باتری میفرستد.
زمانی که شما یک خودروی برقی را با یدککش معمولی میکشید و چرخها روی زمین میچرخند، موتور الکتریکی شروع به تولید برق میکند. در حالت عادی، سیستمهای کنترلی و خنککننده خودرو این فرآیند را مدیریت میکنند. اما وقتی خودرو خاموش است یا دچار نقص فنی شده، سیستمهای خنککننده غیرفعال هستند. تولید مداوم برق توسط چرخهای در حال چرخش باعث افزایش دمای شدید در موتور و کابلها شده و در نهایت منجر به آتشسوزی یا “بریک شدن” (از کار افتادن همیشگی) باتری میشود.
طلاییترین قانون: استفاده از کفی خودروبر (Flatbed)
تقریباً تمام سازندگان خودروهای برقی از جمله تسلا، هیوندای (سری Ioniq)، کیا و برندهای چینی فعال در بازار ایران، در دفترچه راهنمای خود قید کردهاند که خودرو باید به گونهای حمل شود که هر چهار چرخ آن ثابت و از زمین جدا باشد.
استفاده از خدمات معتبر امداد خودرو در شیراز که مجهز به کفیهای هیدرولیک مدرن باشد، این اطمینان را به شما میدهد که خودروی حساس شما بدون کوچکترین چرخش در محورها به مقصد میرسد. این روش نهتنها از باتری محافظت میکند، بلکه فشار به سیستم تعلیق و جلوبندی را نیز به صفر میرساند.
چکلیست اقدامات راننده قبل از بارگیری خودروی برقی
چکلیست اقدامات راننده قبل از بارگیری خودروی برقی
فعالسازی حالت “یدککشی” (Transport Mode)
خودروهای برقی مدرن دارای یک تنظیمات خاص در منوی نرمافزاری خود هستند. برای مثال در تسلا، بخشی به نام “Transport Mode” وجود دارد. فعال کردن این گزینه ترمزهای پارک را آزاد کرده و به چرخها اجازه میدهد با سرعت بسیار پایین (فقط برای بالا رفتن از کفی) بچرخند بدون اینکه سیستم بازیافت انرژی فعال شود. اگر خودروی شما به دلیل خالی شدن باتری ۱۲ ولت روشن نمیشود، باید از یک منبع تغذیه خارجی برای آزاد کردن ترمزها استفاده کنید؛ در غیر این صورت کشیدن خودرو با چرخهای قفل شده باعث نابودی لاستیکها و موتور میشود.
چالش خودروهای تمام چرخ محرک (AWD)
بسیاری از خودروهای برقی دارای دو موتور (یکی در جلو و یکی در عقب) هستند. این یعنی هر چهار چرخ به موتور متصلاند. در این خودروها حتی استفاده از “دالی” (چرخگیر برای دو چرخ) هم خطرناک است. اگر دو چرخ روی زمین بماند و بچرخد، اختلاف سرعت بین محور جلویی ثابت و محور عقبی متحرک میتواند باعث خرد شدن سیستم انتقال قدرت شود.
در کلانشهری مانند شیراز، با توجه به دمای بالای هوا در فصول گرم، ریسک داغ شدن قطعات الکتریکی در اثر یدککشی اشتباه دوچندان میشود. از این رو، تاکید بر استفاده از کفیهای استاندارد در امداد خودرو در شیراز یک توصیه فنی برای جلوگیری از ضررهای چند صد میلیونی است.
برندهای رایج EV و حساسیتهای خاص یدککشی آنها
چکلیست اقدامات راننده قبل از بارگیری خودروی برقی
مدیریت باتری ۱۲ ولت در زمان امداد
شاید عجیب به نظر برسد، اما خودروهای برقی برای فعال ماندن کامپیوترها و سیستمهای ایمنی به یک باتری معمولی ۱۲ ولت (مشابه خودروهای بنزینی) وابستهاند. اگر این باتری خالی شود، شما حتی نمیتوانید درب خودرو را باز کنید یا آن را در حالت خلاص قرار دهید.
امدادگران حرفهای در زمان جابجایی خودروهای EV ابتدا سلامت این باتری را چک میکنند. در صورت خرابی باتری ۱۲ ولت، استفاده از “جامپ استارتر” مخصوص برای فعال کردن سیستم ترمز پارک قبل از بالا کشیدن روی کفی الزامی است.
خطرات نشت مایع خنککننده پس از تصادف
اگر خودروی برقی شما تصادف کرده است، یدککشی آن بسیار خطرناکتر میشود. باتریهای لیتیوم-یونی دارای سیستم خنککننده مایع هستند. در اثر ضربه، ممکن است این مایع نشت کرده و باعث اتصال کوتاه و آتشسوزی شود. در چنین شرایطی، خودرو نباید به هیچ وجه روی زمین کشیده شود و باید با احتیاط کامل توسط جرثقیلهای کفیدار جابجا گشته و در محلی باز (دور از ساختمانها) تخلیه شود.
چرا در شیراز به امداد خودروی تخصصی نیاز داریم؟
شیراز به عنوان یکی از قطبهای نوین خودرویی ایران، شاهد تردد روزافزون خودروهای پلاگین-هیبرید و تمام برقی است. جادههای کوهستانی اطراف و ترافیکهای شهری شیراز، فشار مضاعفی بر باتریها وارد میکنند. در صورت توقف ناگهانی خودرو به دلیل مشکلات نرمافزاری یا تخلیه باتری، تماس با یک مرکز تخصصی که با ساختار برقی آشنا باشد، حیاتی است.
حفاظت از ساختار فیزیکی پک باتری در هنگام مهار
نکتهای که بسیاری از رانندگان و حتی امدادگران آماتور نادیده میگیرند، محل قرارگیری جکها و زنجیرهای مهار (Tie-down points) است. در خودروهای بنزینی، شاسی در بخشهای مختلفی قابلیت تحمل فشار را دارد؛ اما در خودروهای برقی، تقریباً تمام بخش زیرین خودرو توسط پک باتری اشغال شده است.
- خطر سوراخ شدن باتری: اگر از جک در نقاط نامناسب استفاده شود یا زنجیرهای مهار کفی خودروبر به اشتباه از روی پوسته باتری عبور داده شوند، فشار وارده میتواند باعث دفرمه شدن پوسته و در نهایت سوراخ شدن سلولهای باتری شود. سوراخ شدن باتری لیتیومی به معنای واکنش شیمیایی فوری با اکسیژن و خطر انفجار است.
- نقاط مهار استاندارد: امدادگران متخصص در بخش امداد خودرو در شیراز آموزش دیدهاند که از «قلابهای چشمگرد» (Eye-bolts) که در شاسی تعبیه شده استفاده کنند. مهار خودرو باید فقط از طریق لاستیکها (تایر مهار) انجام شود تا هیچ فشار عمودی یا افقی به بدنه زیرین خودرو وارد نگردد.
چالش یدککشی خودروهای پلاگین-هیبرید (PHEV)
چالش یدککشی خودروهای پلاگین-هیبرید (PHEV)
خودروهای پلاگین-هیبرید (مانند میتسوبیشی اوتلندر PHEV یا تیگو ۸ پرو e+) وضعیتی پیچیدهتر دارند. این خودروها هم موتور احتراقی دارند و هم باتری بزرگ و موتور الکتریکی.
اشتباه رایج این است که تصور میشود چون خودرو موتور بنزینی دارد، میتوان آن را با دنده خلاص (Neutral) یدک کشید. اما در بسیاری از این مدلها، موتور الکتریکی مستقیماً با محورها درگیر است و حتی در حالت خلاص نیز چرخش چرخها منجر به تولید ولتاژ در مدارات فشار قوی میشود. برای این خودروها نیز، استفاده از کفی خودروبر تنها راه تضمینشده برای جلوگیری از آسیب به سیستم پیچیده انتقال قدرت (DHT) است.
تفاوتهای کلیدی در حمل خودروهای BEV و PHEV
چکلیست اقدامات راننده قبل از بارگیری خودروی برقی
اقلیم شیراز و تأثیر آن بر حرارت باتری در زمان توقف
استان فارس و کلانشهر شیراز، به ویژه در فصل تابستان، دارای دمای هوای بالایی هستند. باتریهای لیتیومی به شدت به دمای محیط حساساند. وقتی یک خودروی برقی در دمای ۴۰ درجه شیراز دچار نقص فنی میشود، دمای داخلی باتری از قبل در آستانه هشدار قرار دارد.
در این شرایط، اگر کوچکترین اشتباهی در یدککشی (مانند چرخش چرخها روی زمین) رخ دهد، گرمای حاصل از اصطکاک و القای الکتریکی به سرعت دمای باتری را از حد بحرانی عبور داده و منجر به «فرار حرارتی» (Thermal Runaway) میشود.
استفاده از خدمات امداد خودرو در شیراز که دارای کفیهای مجهز به سایهبان یا سیستمهای انتقال سریع هستند، ریسک تابش مستقیم خورشید و افزایش دمای باتری در طول مسیر حمل را کاهش میدهد.
پروتکلهای نرمافزاری: بروزرسانیها و حالت یدککشی
بسیاری از خودروهای برقی نوین (SDE – Software Defined Vehicles) از طریق آپدیتهای راه دور (OTA)، حالتهای جدیدی برای یدککشی دریافت میکنند. برای مثال، برخی خودروها در آپدیتهای جدید خود حالتی دارند که در آن پمپهای خنککننده باتری حتی در زمان خاموش بودن موتور، برای مدتی فعال میمانند تا در حین بالا کشیدن خودرو روی کفی، دمای موتور الکتریکی کنترل شود.
یک امدادگر حرفهای باید با منوی تنظیمات برندهای مختلف آشنا باشد. فعال نکردن «حالت ترمز آزاد» در برخی خودروهای برقی چینی، باعث میشود در حین بالا کشیدن خودرو روی کفی با وینچ، سیستم ترمز به صورت خودکار درگیر شده و به کالیپرهای ترمز و موتورهای برقی لنتها آسیب جدی وارد شود.
چکلیست نهایی پس از تخلیه خودرو در تعمیرگاه
وظیفه شما و تیم امداد، با تخلیه خودرو تمام نمیشود. پس از اینکه خودروی برقی توسط کفی امداد خودرو در شیراز به مقصد رسید، باید موارد زیر چک شود:
- دمای باتری: بررسی کنید که آیا زیر خودرو حرارت غیرعادی حس میشود یا خیر.
- نشتی مایعات: محفظه زیر باتری را برای اطمینان از عدم نشت مایع خنککننده (که معمولاً رنگی است) چک کنید.
- قطعکن اضطراری: در برخی حوادث، امدادگر مجبور به استفاده از «سوئیچ قطع اضطراری برق فشار قوی» (Service Disconnect) میشود. اطمینان حاصل کنید که این قطعه در جای خود محفوظ است.
پرسشهای متداول (FAQ)
۱. آیا میتوان خودروی برقی را با دنده خلاص (N) برای مسافت طولانی یدک کشید؟
خیر. دنده خلاص در اکثر خودروهای برقی به معنای جدا شدن فیزیکی موتور از چرخها نیست (برخلاف خودروهای دندهای). بنابراین چرخش چرخها همچنان باعث چرخش موتور و تولید الکتریسیته و گرما میشود. حداکثر مسافت مجاز برای کشیدن روی زمین معمولاً کمتر از ۵۰۰ متر و با سرعت زیر ۵ کیلومتر بر ساعت است.
۲. اگر باتری خودروی برقی کاملاً خالی شود، چگونه آن را به کفی منتقل کنیم؟
در این حالت باید از “وینچ” استفاده کرد. اما قبل از آن، باید با استفاده از یک منبع برق ۱۲ ولت خارجی، ترمز پارک الکترونیکی را آزاد کرد. اگر ترمز آزاد نشود، باید از اسکیتهای مخصوص زیر چرخها استفاده نمود.
۳. آیا یدککشی اشتباه باعث باطل شدن گارانتی باتری میشود؟
بله. اکثر شرکتهای خودروساز در صورت اثبات یدککشی غیر استاندارد (کشیدن روی زمین) که منجر به آسیب حرارتی به موتور یا باتری شود، تعهدی در قبال گارانتی نخواهند داشت.
۴. هزینه حمل خودروی برقی با کفی چقدر بیشتر از یدککش معمولی است؟
هزینه کفی خودروبر به دلیل ایمنی ۱۰۰ درصدی و استفاده از دستگاههای مدرنتر، کمی بالاتر از یدککشهای معمولی است؛ اما این هزینه در مقایسه با قیمت پک باتری (که گاهی تا ۴۰ درصد قیمت کل خودرو است) بسیار ناچیز است.
۵. در صورت آتشسوزی باتری در حین یدککشی چه باید کرد؟
آتشسوزی باتریهای لیتیومی با کپسولهای آتشنشانی معمولی خاموش نمیشود. در صورت مشاهده دود یا حرارت غیرعادی، باید بلافاصله توقف کرده، خودرو را از یدککش جدا نمود و با آتشنشانی تماس گرفت. به همین دلیل است که حمل روی کفی و نظارت دائم راننده امداد بسیار مهم است.
نتیجهگیری: هوشمندی در زمان بحران
خودروهای الکتریکی نماد آینده هستند و نگهداری از آنها نیز نیازمند دانش آیندهنگرانه است. هرگز اجازه ندهید یک یدککش معمولی با زنجیر یا چرخگیر، خودروی برقی شما را لمس کند. بهترین و تنها روش استاندارد، استفاده از کفی خودروبر (Flatbed) است.
با ذخیره داشتن شماره تماس یک مرکز معتبر امداد خودرو در شیراز، در زمان وقوع حادثه میتوانید با آرامش خاطر، فرآیند جابجایی خودروی خود را به متخصصانی بسپارید که ارزش تکنولوژی و حساسیت باتریهای لیتیومی را درک میکنند. سلامت باتری خودروی شما، تضمینکننده طول عمر و قیمت آن در زمان فروش است؛ پس با انتخابی درست، از این سرمایه محافظت کنید.
نظرات کاربران